‘Als we op vakantie gaan, moeten we de raamhuur doorbetalen. Dus drie weken vakantie kost al 5000 gulden, en dan zijn we nog nergens geweest’, zo luidde de klacht van veel raamprostituees uit Utrecht toen we bij ze langskwamen om ze van informatiemateriaal te voorzien. Ook waren de raamhuren bijna van de ene dag op de andere verdubbeld. Het zat de vrouwen zo hoog dat ze ons bijna allemaal binnenvroegen om het te melden.

De verhouding tussen raamexploitant en prostituee is over het algemeen die van verhuurder en huurster. Dat lijkt simpel, maar is het niet. Zo krijgen we in veel plaatsen te horen dat de ramen voor zes dagen per week gehuurd moeten worden. Kennelijk worden raamprostituees geacht – in tegenstelling tot andere burgers – zes dagen per week te werken. Zij vertelden ook dat een raam soms voor 16 of zelfs 23 uur betaald moet worden. Maar het is fysiek onmogelijk om die tijd te benutten met werk en blijven slapen mag niet.
Plotselinge prijsverhogingen stellen de prostituees voor grote problemen. De concurrentie wordt heftiger en sommigen verlagen de prijzen om meer klanten en zo een mogelijk hogere omzet binnen te halen.

Onderverhuur is geen optie, want dat levert teveel juridisch-technische problemen op. Oplossing zou het delen van de kamers zijn. Maar dat gaat zomaar niet. Ook raamexploitanten moeten de identiteit van de vrouwen vaststellen om te voorkomen dat er illegalen en minderjarigen werken. Niet dat dit helpt: van exploitanten valt niet te verwachten dat ze de apparatuur in huis hebben om papieren op authenticiteit te controleren. Niettemin wordt dit argument door sommige exploitanten gebruikt om te voorkomen dat vrouwen zelf medehuurders kiezen. Zo hoorden we dat een bedrijfsleider in een groot raamgebied zich het recht aanmatigde om zomaar de kamers binnen te gaan, ook als er klanten waren. Het excuus daarvoor was dat hij moest controleren of er geen illegalen werkten en er geen laakbare zaken plaatsvonden zoals drugshandel.

Overigens zijn de meeste raamexploitanten niet zelf eigenaar van de panden die meestal kapitalen vertegenwoordigen. Vaak zijn ze eigendom van schimmige b.v.’s die in Liechtenstein of Engeland zijn gevestigd.Doordat het exploiteren van prostitutiepanden niet legaal was, zijn de prijzen voor raampanden nooit op een normale manier tot stand gekomen. Zo werd de prijsontwikkeling mede beïnvloed door het feit dat raamprostitutie slechts in bepaalde gebieden werd gedoogd. De raamhuur is over de hele linie te hoog, hetgeen deels zijn oorzaak vindt in de hoge ‘goodwill’ die bij aankoop van raampanden wordt betaald. Nu betaalt men bij andere bedrijfsovernames ook voor de goodwill die het bedrijf bij klanten heeft. Maar bij raampanden worden er zulke enorme bedragen ‘goodwill’ in de aankoopsom verdisconteerd, dat de prijzen tot astronomische hoogten zijn gestegen.

De goodwillregeling biedt een prachtig instrument voor witwaspraktijken en ook het verhuren van ramen levert hoge bedragen aan zwart geld op. Exploitanten hebben  bijvoorbeeld altijd geweigerd bonnen voor de werkelijke raamhuur af te geven. Als ze die al gaven, moesten vrouwen voor die heel normale service soms 25 gulden betalen en dan factureerde de exploitant vaak maar de helft van de werkelijke huurprijs, wat knap lastig is voor de witwerkende prostituee. Bovendien heft men soms sleutelgeld van duizend gulden of meer.

Raampanden vallen om de een of andere reden niet onder de middenstand waardoor de regelingen voor huur van bedrijfspanden niet van toepassing zijn. Ook seksbioscopen en seksclubs vallen niet onder deze regelingen, hoewel dit mogelijk is achterhaald door de legalisering van de bedrijven.
 
Al met al is het nog steeds niet mogelijk om regels in te voeren, waardoor men geen plotselinge en buitenproportionele huurverhogingen voor ‘verbeteringen’ meer zou kunnen vragen. Dat [wat??] Plotselinge verhogingen voor bijvoorbeeld dubbel glas, kunnen  bij ‘middenstands bedrijfspanden’ alleen in uitzonderlijke gevallen worden geheven,  mits dat van tevoren schriftelijk is vastgelegd. == Een middenstander kan men niet van de ene op de andere dag de huur opzeggen. Doordat zijn winkel plaatsgebonden??? is, is hij daartegen beschermd. Maar raamprostituees genieten deze bescherming niet, terwijl zij met een stevig bestand aan vaste klanten ook aan hun raam zijn gebonden. Sowieso hebben raamprostituees weinig keus; ze zijn aangewezen op raamprostitutiegebieden. Maar ook anderen zijn in ieder geval afhankelijk van de faciliteiten binnen raamgebieden.??? Deze alinea is helemaal wat onduidelijk.

Verhouding met exploitanten
Ook in deze sector is belangenvermenging weer troef. Veel verhuurders hebben nog ander onroerend goed waar de dames van buiten ‘mogen’ wonen. Sommigen voorzien bovendien in de administratieve ondersteuning en het aanvragen van een verblijfsvergunning. Dit is vooral het geval in steden waar de politie vrouwen gedoogt die een verblijfsvergunning hebben aangevraagd. Dat was tot voor kort bijvoorbeeld het geval in Alkmaar. Daar kunnen vrouwen alleen werken als zij lid zijn van een vereniging die door exploitanten met behulp van een advocaat is opgericht. Elders werken is niet mogelijk, dus bestaan er lange wachtlijsten en zijn er altijd wel mensen bereid om geld te betalen zodat ‘hun’ vrouwen voorrang krijgen. Dat is het nadeel van het inrichten van ‘vrijplaatsen’.
Hoewel met name in Amsterdam de prijzen lijken te stijgen die vrouwen aan klanten kunnen vragen, geven sommige exploitanten schaamteloos toe dat ze baat hebben bij vrouwen die goedkoop werken. Hun redenatie is als volgt: als een klant 90 gulden te besteden heeft, dan is het beter dat hij naar drie meisjes gaat in plaats van naar een. Want als drie meisjes aan het werk zijn, worden er immers drie ramen verhuurd in plaats van slechts één. Ook al is er geen gezagsverhouding tussen exploitanten en prostituees, de vrouwen werken toch ten dienste van de verhuurders, wat weer een kenmerk van loondienst zou kunnen zijn. Het is namelijk geen pure verhuur, want het is niet de bedoeling dat vrouwen er de hele dag gaan liggen slapen.  Dit is inderdaad voor sommige arbeidsrechtdeskundigen een reden om er kenmerken van loondienst aan toe te schrijven. Daar komt nog bij dat het verhuren van steeds hetzelfde raam aan steeds dezelfde vrouw de raamexploitant in de gevarenzone van de loondienstverhouding brengt. Dit heeft de gemeente Amsterdam al in 1997 geopperd. Volgens de raamexploitanten zijn raamprostitutiebedrijven echter puur facilitair, omdat ze zich volgens hun eigen zeggen niet bemoeien met het werk van de vrouwen en hun wijze van klantenwerving. Het percentagesysteem dat het werk in clubs, escort en privéhuizen kenmerkt, is in de jaren zeventig grotendeels afgeschaft in de raamprostitutie. Destijds was er een grote leegloop naar clubs die toen in opkomst waren. Exploitanten moesten moeite doen om de vrouwen te binden waardoor de raamprostituees die bleven een betere onderhandelingspositie kregen. Af en toe duikt het percentagesysteem nog op, vooral bij illegale prostituees en meestal via onderhuur. Een andere merkwaardige praktijk is het opleggen van boetes aan vrouwen die volgens de exploitant hun ramen te laat reserveren.

veiligheid
De laatste jaren was een belangrijk punt van discussie het gebrek aan veiligheid in de raamgebieden, ontstaan doordat vooral jonge criminelen klanten en prostituees beroofden. Ook werden prostituees door deze lieden afgeperst. Zo vertelde een vrouw uit Den Haag: “De vrouw naast me werkt voor een Marokkaan. Hij kwam pas naar me toe om te zeggen dat ik mijn prijzen omlaag moest doen. Deed ik dat niet, dan moest ik hem het verschil betalen.”
Tijdens het rondbrengen van materiaal merkten we vaak dat we gevolgd werden door mannen die geen klanten waren. Dit is vooral opvallend in ‘hofjes’, waar men gangen in moet gaan om ‘inpandig’ langs de ramen te lopen. De uitgangen zijn voor deze ‘bewakers’ gemakkelijk te controleren. Camera’s zouden  de veiligheid kunnen vergroten. Exploitanten hebben zich daar vaak voorstander van getoond. Boze tongen beweren echter dat zij die vooral willen gebruiken om tijdig de komst van de belasting of politie te signaleren. Het is de vraag of prostituees wel geconsulteerd zijn bij de invoering van de camera’s. Veel vrouwen wisten vaak niet eens dat die er waren. Een vrouw die daarvan wel op de hoogte was, meldde dat haar buurvrouw onder het oog van de camera was mishandeld. De dader is uiteindelijk gepakt, maar daarin speelden de video-opnamen geen enkele rol. Andere vrouwen vonden de extra verlichting die voor hun ‘veiligheid’ was aangebracht teveel in hun ogen scheen, waardoor ze ’s avonds niet goed konden zien wie er voor hun raam stond. Terwijl kunnen zien wie voor de deur staat, voor prostituees een van de belangrijkste veiligheidsmaatregelen is.

De raamhuren zijn relatief hoog. Uit Utrecht horen we prijzen van 800 euro per week. Op andere plekken worden prijzen gevraagd van 45 euro per dagdeel (6 uur). Dat is veel, maar dat komt omdat gemeenten bepaald hebben waar raamprostitutie bedreven mag worden waardoor raamverhuurders een soort kartel hebben gevormd. Voor hetzelfde bedrag kun je voor dezelfde tijd in een behoorlijk hotel verblijven. Maar als je daar klanten gaat ontvangen, kun je vroeg of laat problemen krijgen met het management van het hotel. En portiers, barkeepers en ander personeel zullen ook wel een graantje willen meepikken.

Meestal worden de ramen per shift van zes uur verhuurd. Maar verhuur per week komt ook voor. Of per zes dagen. Dat laatste is raar, want een werkweek duurt wettelijk gezien maar vijf dagen. Aangezien er officieel niet meer in de peeskamers geslapen mag worden, verhuren exploitanten het raam soms voor 23 uur. Een enkele keer kun je een deal sluiten: een dag gratis. Het delen van een raam met een vriendin ligt meestal moeilijk: de exploitant wil dan weten of zij wel legaal en meerderjarig is. Als ze dat is, kan hij nog weigeren uit angst van illegale onderverhuur te worden beticht. Ze beroepen zich ook vaak op gemeentelijke regelgeving. Onzin, geen gemeente verbiedt het verhuren van kamers aan twee of meer, meerderjarige legale vrouwen.

Het is niet de bedoeling dat raamexploitanten zich bemoeien met de manier waarop je werkt, je kleedt en zomaar je kamer in kunnen komen. Voor de prijs die jij betaalt mag je verwachten dat de kamers behoorlijk schoon worden gehouden. Dat gebeurt niet altijd, we horen nog dat vrouwen een emmertje en zeem moeten huren en dan zelf aan het poetsen kunnen gaan. Dat kun je aankaarten bij de gemeente. Zij hebben meestal normen voor de hygiëne in hun vergunningenstelsels opgenomen.

Drie vrouwen liggen op een tweepersoonsbed in een kleine kamer. Om het bed heen is weinig ruimte. Ze vertellen ons dat ze per persoon 100 euro per dagdeel moeten betalen voor deze werkruimte in een straat met raamprostitutie. Niet dat ze dat kunnen bewijzen, want bonnetjes van de huurprijs krijgen ze niet. Van de exploitant hebben ze alleen een nul zes nummer. Als pluspuntje voeren ze aan dat de ruimte regelmatig wordt schoongemaakt. Bij de buren is dat anders. Daar lopen de kakkerlakken over de muren.
Honderd euro is veel, maar elders is het net zo duur. De oorzaak daarvan is terug te voeren op de tijd dat prostitutiebedrijven nog niet legaal waren.
Veel raampanden zijn de afgelopen decennia voor prijzen ver boven de waarde verkocht. Daarin zat ‘goodwill’ verdisconteerd: een soort meerwaarde voor de naamsbekendheid van een bedrijf en de overname van vaste klanten. Overigens is dat ook gebruikelijk bij overname van horeca en winkels. Maar in de prostitutiewereld is het een beetje uit de hand gelopen. Een pand dat bijvoorbeeld anderhalve ton hoorde op te brengen, stond voor een aankoopprijs van bijna een miljoen gulden geboekt.
Die hoge prijzen worden in de huur doorberekend: 100 tot 200 euro voor zes uur in een hokje, waar de handdoeken soms zelfs nog ontbreken. Dat is even duur als een nacht in een behoorlijk hotel waar wel voldoende linnen is. Het ligt dan ook voor de hand de huren te vergelijken met prijzen in hotels met vergelijkbare faciliteiten.
Een bijkomend probleem is dat de ramen vaak voor zes of zelfs zeven dagen per week worden verhuurd. Door de hoge huren en de lage verdiensten zijn de vrouwen gedwongen om zeven dagen per week te werken. Exploitanten staan vaak niet toe dat vrouwen, ook als ze legaal en meerderjarig zijn, de ramen gezamenlijk huren. ‘Ze zijn vrij om ergens anders te gaan huren’, zo luidt het standaardverweer van raamexploitanten. Maar zo eenvoudig is dat niet. Het aantal ramen neemt de laatste tijd drastisch af, sinds 1999 al met 360. En in een club gaan werken is vaak geen optie, de afdrachten zijn te hoog en daar wordt een andere manier van omgaan met klanten verwacht.
Raamexploitanten beweren dat loondienst niet op hen van toepassing is, omdat ze zich in principe niet bemoeien met wat er zich binnenskamers afspeelt. In de woorden van een van hen: 'voor mijn part gaan ze daar zitten klaverjassen'. De praktijk is anders. Soms eist een raamexploitant bijvoorbeeld dat de meisjes een minimumbedrag van klanten vragen, een duidelijk geval van gezagsuitoefening. Dit is ook het geval wanneer er dwingend begintijden worden afgesproken.
Een enkele raamexploitant heeft ooit toegegeven dat hij er baat bij heeft als prostituees goedkoop werken. Klanten zouden dan meer kunnen besteden bij verschillende prostituees, die dan voor meerdere kamers huurpenningen in het laatje brengen.
Sommige raamexploitanten hebben vreemde ideeën over loondienst en zelfstandig ondernemerschap. Een van de exploitanten verdedigde het voor zeven dagen per week verhuren met het argument: ‘Ik mag die vrouwen geen dag vrij geven. Alleen in loondienst heb je recht op een of twee vrije dagen. Als ze niet voortdurend werken, zijn ze geen zelfstandige ondernemers.’