
- Roma bruiloft in Sofia
31 augustus tot 4 september 2006
‘Is dit Europa? Hoe kan dat? Ik heb dit eerder gezien in de favela’s, de Braziliaanse sloppenwijkenen in de Indiase sloppenwijken, maar in Europa? Ben ik in een land dat over een paar maanden toetreedt tot de Europese Unie ‘, zo reageert de medewerkster van De Rode Draad tegen de twee deskundigen die haar ’s avonds rondrijden door de zogeheten Facultate, de Roma wijk (zigeunerwijk) die een eind buiten Sofia ligt en zelfs niet op de kaart staat. De wijk dankt zijn naam aan het feit dat hier vroeger de botanische faculteit was gevestigd. Nu wonen er naar schatting 30.000 mensen(volgens de regering ‘slechts’ een paar duizend). Nog steeds is er geen bestrating. De hoofdstraat, die cynisch De Boulevard wordt genoemd, is een ongeplaveide weg met kuilen en open riolen. In de zijstraten wonen mensen in autowrakken, in bouwsels met aanbouwsels. De bouwsels zijn illegaal en de aanbouwsels zijn nog illegaler. Met andere woorden, geen bewoner kan bewijzen dat hij huiseigenaar is. De meeste Roma hebben immers geen papieren. En geen papieren, geen rechten, dus geen recht op onderwijs, gezondheidszorg en dergelijke. Laat staan dat ze kunnen bewijzen dat ze daar wonen. Hun kinderen zijn niet geregistreerd en kunnen dus geen paspoorten krijgen, en blijven daarom verstoken van gezondheidszorg.
Mensen wonen ook in autowrakken, omringd door hondsdolle honden. Aangezien slechts enkele huisjes zijn voorzien van elektriciteit is het er in de winter vreselijk. Babies sterven er van de kou. De ratten ontfermen zich vervolgens over hun lijkjes. Dat is in ieder geval een verschil met de Braziliaanse favela’s: daar vriest het ’s winters geen vijftien graden. Er zijn electriciteitspalen in de buurt maar de aftappunten zijn zo hoog dat de Roma er niet bij kunnen. Het is eigenlijk een vuilstortplaats. Aan een basisbehoefte als water wordt al niet voldaan. De stank is er verschrikkelijk. De infrastructuur is in handen van de meest machtigen; die hebben dan ook electriciteit. Er loopt een spoorlijn langs de rand van de wijk. Regelmatig worden Roma geschept door passerende treinen. Een van de grote nijpende problemen is nu een Hepatitis A epidemie die zich onder de hele Bulgaarse bevolking dreigt te verspreiden. De Roma;s moeten van de straat eten, wat ook pijnlijk zichtbaar is in de straten van Sofia .
Vlakbij de wijk ligt een woud. Het is beschermd natuurgebied maar de Roma halen er hun bouwmaterialen vandaan. Bovendien moeten ze hun huizen ’s winters verwarmen. Ook vozen er jonge jongens voor geld.
De regering heeft als oplossing bedacht dat ze de boel gaan afbreken en er een weg gaan aanleggen. De grond is er namelijk duur. Onteigening hoeft niet, want niemand kan bewijzen dat ze daar wonen. Naar verwachting worden de Roma in barakken buiten Sofia geplaatst.
Gaan ze daar ook heen?
Iskra Mitkova Stoykova, een vrouw die dagelijks met de Roma werkt, denkt van niet. Ze zullen eerder naar West Europa zullen gaan. De mensen uit de Faculty (“Fakulteta”) zullen vooral op zoek gaan naar regulier werk. Volgens haar zijn de Roma die aan vrouwenhandel en stelen doen, een andere stam dan de mensen in de Faculty. Zij spreken zelfs een andere taal.
Over de geschiedenis van de Roma gaan er verschillende verhalen, veelal met een romantische inslag. Rond 800 na Christus was India in oorlog met verschillende Arabische landen. De Arabieren verloren de oorlog. De verliezers, waaronder de zigeuners, verspreidden zich over alle landen. Ze zouden in het Ottomaanse rijk en in Egypte zijn terechtgekomen. Vandaar de naam ‘gypsies’: egyptians. Er circuleren verhalen over hoe Egyptische prinsen en koningen aan de poorten van middeleeuwse steden stonden. In Spanje hebben ze de flamenco beïnvloed, vandaar de overeenkomst tussen de flamenco en de klassieke Indiase dans.
De situatie van prostituees in Bulgarije
Niet alle prostituees in Bulgarije zijn afkomstig uit de Roma gemeenschap. Degenen onder hen die dat wel zijn, zijn moeilijk te bereiken. Sowieso is de situatie van sekswerkers in Bulgarije zorgelijk, zo begrijpen we uit de verhalen van degenen die ons informatie verschaffen, met name de Health and Social Development Foundation in Sofia en La Strada.
De vrouwen moeten aan drie partijen betalen: de politie, de maffia en hun persoonlijke pooiers.
Zo moeten ze iedere avond 5 lev aan een politieman betalen in de hoop dat ze even niet worden opgepakt. (Een lev is iets minder dan 50 eurocent) Maar dat gebeurt toch. De politie houdt regelmatig razzia’s en de vrouwen worden een nacht lang vastgehouden. Dat gebeurt niet al te zachtzinnig, ze worden in handboeien geslagen en aan een soort stang vastgemaakt. Ze moeten een document tekenen dat ze geen advocaat willen en geen voedsel eisen. De politie gaat regelmatig de straat op om zogeheten hooligans - lees prostituees – te arresteren; ook daar zijn ze gebonden aan prestatiecontracten. De vrouwen krijgen boetes voor hooliganism. Ook worden ze vervolgd wegens het verkrijgen van inkomsten uit immoreel gedrag. Dat kan oplopen tot 100 lev. De vrouwen werken liever ‘s nachts omdat de invallen van de politie meestal overdag plaats vinden. Tegenwoordig worden straatprostituees beschuldigd van het veroorzaken van auto-ongelukken.
De tweede partij die ze moeten betalen is de mafia. Die verdeelt de werkplekken, controleert de clubs en de meeste privé-huizen. Ze heeft de invloedssfeer over verschillende straten verdeeld. De prostituees moeten betalen als ze op een avond in een andere buurt willen werken. De vrouwen betalen 5-20 lev aan de mafia. In de winter is dat minder omdat er dan minder meisjes werken. De derde partij die ze moeten betalen zijn de persoonlijke pooiers ofwel de ‘beschermers’. Van hen krijgen ze straf als ze met buitenstaanders spreken die geen klant zijn. Het is onmogelijk om zonder pooier te werken. Vrouwen kunnen wel uit vrije wil in het vak gaan, maar dan het is snel met de vrijheid gedaan. Ook het verschijnsel loverboy is er wijdverbreid, aldaar een ‘manipulative relationship genoemd. Er zijn ook nachtclubs. De vrouwen mogen er geen klanten weigeren en dienen veertig procent aan de baas af te staan. Dit komt nog bij de afdrachten aan de pooiers en de mafia. Ze wonen meestal op de werkplek, soms werken ze in shifts. De vrouwen krijgen niet betaald voor het champagne drinken met klanten. De clubs zijn het eigendom van de mafia. Er is één eigenaar die heel veel clubs heeft. De clubeigenaren moeten flink dokken voor ‘bescherming’. Ook de taxichauffeurs willen hun deel. En de politie moet weer door de clubeigenaren worden betaald.
Het uitdelen van informatiemateriaal is er een hachelijke zaak. Het feit dat sommige vrouwen informatiemateriaal bij zich hebben, is voor de politie ‘bewijs’ dat er prostitutie plaats vindt. Dus is het zaak dat de vrouwen die materialen op tijd lozen, een gedrag dat wij in Nederland herkennen bij prostituees uit deze regio. Er zijn ook nog eens meer dan 160 appartementen in Sofia waar prostitutie plaatsvindt. De prijzen liggen op minstens 20-30 lev voor seksuele dienstverlening. In hotels vragen de vrouwen rustig 300 dollar. In de clubs verdienen de vrouwen iets meer, maar ze moeten lange dagen maken. Dat heet ‘Non Stop’ in de advertenties. Er zijn niet zoveel escort agencies. Er zijn ook modellenbureaus. Voor zo’n model betaalt men 300 -500 lev voor een hele nacht. In Sofia zie je bijna geen prostitutie meer in de grote hotels. Waar het wel gebeurt, is de barkeeper ook op haar ‘loonlijst’.
Er bestaan ook nog Folk Clubs, een verschijnsel dat op Turkije is geïnspireerd. Men speelt er Chalda Music. Daar doet men soms aan striptease en het bedienend personeel wil wel eens wat bijverdienen. Soms worden deze amateurs professionals. Ze moeten leren niet te veel geld te vragen. Er wordt ook ‘geklust’ in de vele casino’s in Sofia. Daar moet je vooral heen gaan als je beroofd wilt worden en je moeilijkheden op je hals wilt halen. Ze worden bevolkt door heroïneverslaafden en criminelen.
Dankzij de bemiddeling van de Health and Social Development Foundation en Roma Baht mag De Rode Draad mee op de ronde langs de sekswerkers van Sofia. We lopen eerst door de buurt waar de straatprostitutie zou plaatsvinden: de grote straat die naar het Centraal Station leidt. Er zijn nauwelijks vrouwen te vinden. Wel was er veel politie. We troffen het niet: er was net een politie-inval. We vernemen dat de straat naar het station niet meer zo’n geliefde werkplek is. De vrouwen werken nu onder de brug. Het is onrustig in het wereldje omdat er vorige week een maffia baas is vermoord. In zo’n geval verandert de hele criminele infrastructuur. Ook als er een Bulgaarse mafioso in Amsterdam wordt vermoord, is dat onmiddellijk te merken in de straten van Sofia. De territoria moeten in dat geval opnieuw worden verdeeld.
We zien ook een paar uurhotelletjes. Deze zijn overigens legaal.
De rest van de tocht verrichten we per auto. We rijden eerst over de ringweg die naar de bergen leidt. Aan de voet van de bergen staan de duurste huizen van Sofia. Die weg is als werkplek geliefd omdat de rijke klanten dit gebied op weg naar huis passeren. De maffia die de weg controleert vraagt hoge bedragen om daar te mogen werken. Hoewel het begin september is voelen we de kou al. We zien daar vrouwen op afstanden van enkele honderden meters van elkaar langs de kant van de weg staan. Enkele meters verderop zitten de pooiers. Er zijn geen voorzieningen. De vrouwen kunnen niet naar de wc en hebben ook weinig steun aan elkaar. De pooiers verhinderen het immers dat ze maar elkaar kletsen! We mogen niet stoppen als een vrouw door twee pooiers wordt vergezeld. Dat is een te grote overmacht en de pooiers willen niet dat de vrouwen met buitenstaanders spreken.
Uiteindelijk lukt het om een van de vrouwen te spreken te krijgen. We vertellen dat we uit Nederland zijn. Zij ziet er niets in om in Nederland te gaan werken. Ze vindt het maar niks dat alle meiden naar het buitenland gaan. Een van de medewerkers van de hulporganisatie vertelt dat vrouwen die uit Nederland terugkeren nooit geld hebben. De reden om Nederland te gaan is dat ze hier betrekkelijk rustig kunnen werken. Ze worden even niet mishandeld door politie en klanten. En ze kunnen het nog een beetje gezellig hebben met de andere meiden in de clubs. Op de terugweg ontmoeten we een partner van een van de vrouwen. Hij is een van de weinige niet-pooiers. Hij heeft wel een casino en zit in een bepaald netwerk. De mafiosi zijn een beetje bang voor hem. Zijn vrouw laten ze in ieder geval betrekkelijk met rust. Hij moet echter wel net als iedereen aan de politie betalen. Hij heeft nog een adviesje: ”Je moet niet legaal in Nederland willen werken. Dat lukt niet. Je moet het via Turken spelen die al legaal in Nederland zijn”. Hij voegt er aan toe dat vele Bulgaren op weg zijn naar Italië en Nederland om daar kwartier te maken voor de vrouwen.
We zagen overal politie. Het had geen zin om door te gaan, de vrouwen verdwijnen bij razzia’s van de straat. Je kunt ze dan niet aanspreken, want dat laadt alleen maar meer verdenking van prostitutie op hen. De straten die we hebben bezocht zijn: Maria –Luiza blvd, Simeonowsko Shosse blvd, Praga blvd , Hristo Botev blvd, Okolovrastno Shosse, Voskresenie blvd, Bulgaria blvd en Evropa blvd.
De pers speelt ongewild of niet een grote rol in de problemen. Er is veel aandacht voor prostitutie in de media. De vrouwen worden tegen hun zin gefilmd. Na iedere documentaire is er weer een schoonveegactie. Iedere keer als de televisie of de pers aandacht besteedt aan prostitutie komt er een inval. Dat doet de regering waarschijnlijk om in een goed blaadje te komen bij de EU.
Advertenties
We kopen een paar kranten om de advertenties te bekijken. Adverteren mag, prostitutie is niet verboden in Bulgarije. De massage-advertenties staan onder Gezondheid. Er wordt geadverteerd met de mededeling dat alle meisjes verplicht door de dokter worden gecontroleerd. De nachtclubs adverteren met non-stop. Met andere woorden, ze draaien 24 uur per dag. De dames worden uitgenodigd te solliciteren als ‘danseressen’.
Voordeel trekken van prostitutie is recentelijk gecriminaliseerd. Dit betekent dat de pooiers meer vanuit het geniep opereren. Volgens een koepelorganisatie die zich bezighoudt met harmreduction in de prostitutie in Centraal en Oost Europa is er de laatste tien jaar één pooier gearresteerd.
La Strrada en The Health Foundation

- Een klassieke weergave van Human Trafficking. Vrouwen als koopwaar.
Een belangrijke ngo voor ons is La Strada/Animus. We spreken er met Nadya Kojuharova. Men doet daar aan psychologische begeleiding van slachtoffers en soms van hun ouders.
Vaak zijn hele families van deze meisjes afhankelijk. Ze kunnen de vrouwen naar het vliegveld brengen en halen. Ze hebben daar een overeenkomst over gesloten met de politie. La Strada doet ook aan opvang.
La Strada heeft goede afspraken met de grenspolitie in verband met teruggekeerde en vertrekkende vrouwen. Nadya noemt dit een ‘operational agreement’.
De Health Foundation heeft een rijdend laboratorium voor het testen op syfilis en hepatitis A en B. Het belangrijkste probleem voor de meisjes is, hoe ze aan geld komen. Ook veilig kunnen werken is een zaak die steeds met klanten moet worden onderhandeld. Daarnaast maken de meisjes zich zorgen om de kinderen. De taak van deze organisatie is prostituees in het systeem van gezondheidszorg te krijgen en ze beter voor zichzelf te laten zorgen.
De outreachers hebben een gedragscode voor klanten ontworpen. Daarin staat bijvoorbeeld dat klanten in geval van conflicten met een vrouw het rustig met de baas moeten gaan bespreken.
Wat te doen? Alle mensen die we gesproken hebben zijn het erover eens: decriminalisering zal de positie van prostituees ten goede komen. De schendingen van de mensenrechten en burgerrechten van sekswerkers moet een halt worden toegeroepen. Minder overeenstemming is er over de vraag of dat gepaard moet gaan met belasting betaling en dergelijke? Gaat dan iedereen de illegaliteit invluchten? En hoe kun je een goed systeem opzetten dat door corrupte politiemensen moet worden gecontroleerd?












