In de bar van het grote hotel in Warschau waar wij ons geposteerd hebben, zit een dame van een jaar of veertig in een stijlvol cocktailjurkje een klant te entertainen. Later horen we dat zij een van de weinigen is die zelfstandig in Polen kan werken. De maffia en individuele pooiers laten immers de vrouwen in haar leeftijdsgroep met rust. Zij werkten tijdens het communistisch regime in hotels en betaalden toen al flinke bedragen  aan allerlei bemiddelaars.Men vindt dat die lang genoeg hebben betaald. Deze veteranen van 45-50 jaar en  maken zo'n vijf procent uit van het bestand van sekswerkers in Polen. Dat betekent niet dat ze nu steenrijk zijn. Ze hebben destijds alles in kleren en dergelijke geïnvesteerd en hebben nu geen spaarcenten meer. Er is nog steeds  veel prostitutie in de grote hotels. Daar kost het 150 euro per uur. Wanneer een klant via het hotelpersoneel een escort bestelt, moet hij het hotel dertig procent commissie betalen. In Warschau werkt men veel in privékamers. Daar betaalt een klant gemiddeld 37 euro.  Deze huizen lijken op onze privéhuizen:er is  geen bar en er werken meerdere vrouwen. De klanten krijgen die adressen door middel van  papiertjes onder de ruitenwissers van hun auto's.  Daarnaast is er prostitutie in bars en disco’s. In de discotheken betaalt de klant de drankjes en verder vragen sekswerkers dezelfde prijzen als in West Europa.
In bars kost het 25 euro.Klanten klagen op internetsites dat de maffia in deze bars en restaurants zichtbaar aanwezig is en nogal eens de klanten intimideert of berooft.Zoals overal op de wereld werken prostituees in Polen ook op straat.Op het Centraal Station van Warschau zien we een paar vrouwen tippelen. Het gebeurt niet erg openlijk en de pooiers zijn niet zo duidelijk aanwezig als bijvoorbeeld in Boekarest. Het station is vlak bij het Marriott hotel. Aan één kant van het Marriott hotel zou worden getippeld, volgens onze informanten. Dat zien we inderdaad gebeuren. We weten van onze informanten dat de vrouwen niet meer binnen mogen in het Marriott. Het hotelpersoneel houdt ze tegen.vertellen onze vrienden uit Warschau.Ze nemen de klant mee naar een kamer of ze gaan met hem mee naar huis. Dat is zeer onveilig.
Vlak  bij de markt in Warschau treffen we een soort mini rosse buurt aan met sexshops en peepshows; naast iedere sexshop zit een kebabkraam. De eerste keer dat we daar komen, om een uur of elf ’s avonds, is alles al dicht. De avond daarop zijn we er eerder.Het is een mooie zomeravond. Een vrouw staat voor de deur van de peepshowgelegenheid  en allerlei mensen zitten buiten kebab te eten. Het maakt een ontspannen indruk. Pooiers zijn niet opvallend aanwezig. De vrouwen die hier werken zouden ver in de minderheid zijn.
Volgens onze contactpersonen werken anderen vooral via escortbureaus en in appartementen. Ze stoppen briefjes met hun mobiel nummer onder de ruitenwissers van auto’s.  
De prijzen zijn er iets hoger dan in Nederland.De prijzen voor prostitutie zijn de laatste tijd in Polen met twintig procent gedaald. De kosten van het levensonderhoud gaan daarentegen omhoog. Sommige vrouwen leveren orale seks voor slechts vier pakjes Marlboro. En daar komen de kosten voor de taxi bij. Ze kunnen niet in  werkkleding over straat en op de werkplek is geen gelegenheid tot omkleden. Ook voor de veiligheid moeten ze een taxi nemen.Het leven in Polen verandert en dat heeft zijn weerslag op de prostitutie in Polen.  Mannen werken langer en zijn mobieler. Daarom is lunchprostitutie populair aan het worden. Klanten gaan tussen de middag niet meer naar huis. Straatprostituees krijgen 's avonds minder klanten. Door de hoge prijzen van het levensonderhoud hebben zij minder inkomsten. Nu zijn de prijzen lager: oraal: 50 zloty en vaginaal: maximaal 60 zloty.Een van de problemen voor straatprostituees is de zogeheten dropping: een paar mannen nemen hen mee in een auto en laten ze - vaak zonder kleren - achter. Dat deed men ook bij joden gedurende WO II. Nu kunnen prostituees geen klacht bij de politie deponeren. 
De politie filmt tegenwoordig de pooiers. Maar dat is een probleem. Alle Polen zijn panisch voor politieregistratie.De angst voor registratie komt voort uit de communistische tijd, toen prostituees een zogenaamd gezondheidsboekje moesten overleggen en iedere maand een stempel moesten halen.  Internet en privéhuizen nemen de rol van de straatprostitutie over. De pooiers kunnen de internetprostitutie niet gemakkelijk controleren. In privéhuizen is het onmogelijk om zonder politiebescherming te werken. Bij de politie zijn speciale divisies actief in het bestrijden van mensenhandel. Maar het probleem zit bij de mannen op straat. Zij komen vaak uit dezelfde buurten als de pooiers. Er zijn veel gogo danstenten en peepshows en in Krakau zijn er ook massagesalons. Barprostitutie en straatprostitutie zijn even duur. De vrouwen worden voor de tijd betaald die ze met de klant doorbrengen en niet voor de handeling. Met andere woorden, in tegenstelling tot in Nederland moeten ze zich in de tijd van de klant alles laten aanleunen. In Nederland mag je de handelingen van te voren afspreken.

De vrouwen werken zomers van 10 uur tot 3 uur. Veel meisjes hebben een huis, en daar huren ze een bodyguard, vaak een ex-politieman. Dit is voor de ‘protectie’. Meisjes moeten ook voor hun plek op straat betalen. Dit dient tevens als bescherming tegen de mafia. Maar in feite zijn de politie en de mafia één pot nat. Misbruik van prostituees door de politie komt ook voor.  Er gaat zeker 100 -200 zloty per dag naar de pooier. Het deel voor de pooier is 30-50 tot 80 procent.  In Krakau is de mafia van Katowice een tijd actief geweest. Die verkocht valse documenten aan de vrouwen. Die mafia is vorig jaar opgerold. De meisjes uit Katowice die in Krakau werkten, moesten al hun geld afgeven en werden gedwongen drugs te nemen. Ze mochten niet langer dan vijf minuten met een buitenstaander spreken. Maar er komen weer nieuwe mensen uit Katowice.
 

In Polen werken veel vrouwen uit Belarus, de Oekraïne, de Baltische staten en Moldavië. Voor 90 procent is georganiseerde misdaad bij hun migratie betrokken. Bendes waren destijds druk bezig de aansluiting met de EU voor te bereiden. In 2004 is een Oekraiense bende opgerold die vrouwen naar Polen verhandelde.
Polen is een transitland, vooral voor vrouwen uit Roemenië. Voordat Polen lid werd van de Europese Unie waren er veel sekswerkers uit Oekraïne. Voor hen werd het na het lidmaatschap van de EU een stuk moeilijker. Nu komen er steeds minder vrouwen uit de Oekraïne. Veel vrouwen werken een weekje in Krakau en gaan dan naar Duitsland. Tijdens het WK ging iedereen naar de grensstreek. Daar verdienden ze met animeren aan de bar. Met drank verdienden ze meer dan met seks.  Sinds Polen lid is van de EU, zijn er problemen met visumplichtigen uit andere landen. Polen is nog geen Schengenland.
Soa is weer een probleem. Oekraiense vrouwen hebben syfilis weer teruggebracht naar Polen.
Door de goedkope vliegtickets is er ook veel sekstoerisme naar Polen.
Het probleem in Polen is dat veel vrouwen van de dorpen naar de steden worden gebracht. Langs de snelwegen zagen ze vijf jaar geleden vooral Bulgaarse vrouwen. Er wordt nu niet zoveel verdiend met prostitutie. Na de revolutie was er in Polen een explosie van vrijheid en ook seksuele vrijheid. Dat was de piek en daarna kwamen er de dalen. Nu is seks normaler; er worden ook vrijgezellenparties gehouden. Seks en vrouwenhandel komt ook naar voren in soapseries. Alleen escortagencies zijn min of meer legaal. Die mogen alleen ‘gezelschap voor conversatie’ regelen, Voormalige politiemannen zijn nu de bazen van de escort bureaus. Wanneer vrouwen er gaan werken moeten ze een contract tekenen waarin staat dat ze niet aan prostitutie doen. Als dat wel gebeurt, dan krijgen de vrouwen de schuld. Ze krijgen problemen als ze weigeren de diensten van de politie tegen betaling te accepteren. De politie gaat in dat geval bijvoorbeeld een week lang posten voor het appartement waar prostituees werken, zodat ze geen klanten meer krijgen. Ze ontvangen buitenlandse klanten vaak in guesthouses. Voordeel trekken uit prostitutie is verboden. Nu kunnen vrouwen getuigen tegen hun pooiers. Er zijn geen organisaties van prostituees. Registratie is een groot punt. Privacy is van groot belang. Het communistische verleden heeft een extra gevoeligheid voor privacykwesties opgeleverd.
Bordelen zijn illegaal en degene die voordeel trekt uit prostitutie is strafbaar.Krachtens de Poolse wet is het strafbaar mensen onder dwang en geweld in de prostitutie te brengen. Profiteren van prostitutie is ook  verboden. Handel in minderjaren wordt zwaarder gestraft dan handel in meerderjarige vrouwen. Seks met een meisje jonger dan 15 is verboden.
Iedereen die we spreken die met prostituees werkt en niet in de laatste plaats sekswerkers zelf, zijn voorstander van decrimininalisering.Men hoopt erop dat de politie dan bijvoorbeeld verkrachting van prostituees serieuzer gaat nemen.

Contacten met zusterorganisaties

Op internet hebben we naar organisaties in Polen gezocht. We vonden Tada en Movar. We nemen contact met ze op, maar dat werkt niet goed. De informatie op de websites klopt niet. Later horen we dat ze geen geld hebben om hun website te onderhouden en  vaak van domein moeten veranderen. De telefoonnummers en email adressen zijn daarom vaak verouderd. Derhalve moeten we het weer ter plekke via via contacten gaan leggen.

We gaan met de trein naar Krakau en passeren vele dorpen. Het contrast met de steden is groot. De dorpen bestaan uit klustertjes van vaak nog houten huizen maar van enige bedrijvigheid valt niets te bespeuren. Dat doet ons het ergste vrezen voor de werkgelegenheid voor jonge mensen.

Krakau

In Krakau spreken we met Parasol, een organisatie die al acht jaar bestaat.
Men doet in Krakau een soort straathoekwerk. Men wil daarmee een gedragsverandering bewerkstelligen zodat prostituees meer in zichzelf gaan geloven. Parasol: ‘We zijn de enigen met wie prostituees een normaal gesprek kunnen hebben. Er zijn veel problemen met types die jullie loverboys zouden noemen. De problemen ontstaan vooral als de geliefde vriend meerdere vrouwen voor zich heeft werken. Veel vrouwen komen uit de dorpen en de weeshuizen. Ze hebben vaak geen lagere school en kennen hun eigen situatie niet. Parasol gaat  twee keer per week de straat op en houdt zich ook bezig met mannelijke sekswerkers. Men doet aan harm reduction door aids- en hivpreventie. Daarnaast is men zich met de sociale aspecten gaan bezighouden. Behalve het stigma is het leren leven van een maandsalaris een groot knelpunt. Ze leren hen ook een andere haardracht aan te meten en een nieuwe styling. Ze helpen ze met verzekeringen en de inschrijving bij het arbeidsbureau. Als je niet bij het arbeidsbureau staat ingeschreven heb je geen verzekering. De meeste prostituees lopen namelijk onverzekerd rond. Om culturele redenen gaan prostituees niet naar de dokter. De medewerkers van Parasol fungeren ook als ‘biechtvaders’ met andere woorden ze doen aan counseling. Parasol heeft nog steeds contact met vrouwen die al jaren geleden gestopt zijn.
 
Men maakt een sociale kaart. Dat is vooral van belang voor degenen die willen stoppen.
  Ze delen foldertjes uit met ‘confidential’. De adressen staan er niet bij, uit angst voor de mafia.Parasol heeft folders over wat prostituees moeten doen als je met de politie in aanraking komen. 

    
Behalve Parasol zijn er geen ngo’s actief die direct met prostituees werken. Alleen Tada is in een paar steden actief. Tada is vooral actief in Szecen. Ze hadden eerst tien afdelingen. 
In een toilet hadden we de Poolse variant van Meld Misdaad Anoniem gezien. Marcin kent de mensen niet die daar achter zitten. Je kunt er niet gratis naar toe bellen. Niemand weet wie erachter zit. Dat is wel erg anoniem.

La Strada

We hebben een afspraak met La Strada, de organisatie die zich richt op preventie van mensenhandel. La Strada is in Oost Europa onze belangrijkste zusterorganisatie. La Strada heeft een goede naam. Ze zijn tegen misdaad en over het feit dat mensenhandel moet worden bestreden bestaat consensus. La Strada richtzich nu ook op andere uitbuiting dan prostitutie. Ze hadden net een case, bovendien zat daar een mengvorm van prostitutie bij. In Polen worden ze de laatste tijd geconfronteerd met Albanese en Oekraiense vrouwen met valse paspoorten. De laatste tijd komen er weinig verzoeken om hulp vanuit Nederland.
Voor preventie van mensenhandel is La Strada de belangrijkste organisatie. Er zijn wel heel dure kortstondige projecten maar die stoppen steeds na korte tijd. La Strada moet ze dure trainingen geven, maar kort na de training stoppen de projecten weer. Het geheimzinnige Meld Misdaad Anoniem project is zo’n voorbeeld. In dat project (PPP geheten) werken een paar mensen die best behulpzaam voor La Strada zijn. Dat zou door de Verenigde Staten betaald worden. In ieder geval hebben de Amerikanen ervoor gezorgd dat er een goed shelter in Polen kwam. Er zou ook nog een gaviota project zijn. Niemand weet er het fijne van. Er is onlangs een IOM Polen gekomen.

.
Het geld van de Europese Unie gaat vooral naar katholieke organisaties zoals Caritas. De regering is conservatief en wordt steeds minder tolerant. De regering heeft een nationaal actieplan tegen vrouwenhandel gemaakt. In Silezië is er nog een anti trafficking organisatie. Deze organisatie is katholiek en is officieel tegen erkenning van prostitutie. La Strada kent een van de nonnen van die club en de soep wordt niet zo heet gegeten als hij wordt opgediend. Zij vindt namelijk dat je een vrouw minstens twee jaar moet kennen en ze moet aanraden uit de prostitutie te stappen. Die nonnen hebben geen financiering en gaan naar het buitenland om druiven te plukken om geld te verdienen voor hun shelter. Ze houden zich ook bezig met  Vietnamese slachtoffers. Over de Bij de escortbedrijven zijn de omstandigheden beter. Het is in ieder geval besloten, want alles gebeurt in een flat. Daar werkt een veiligheidsbeambte. In de grote clubs is het qua veiligheid het beste. Iedere vrouw heeft een pooier. La Strada bevestigt het verhaal dat alleen de veteranen afhankelijk kunnen werken. De laatste tijd komen er steeds meer ‘privatka’s, een soort privehuizen. Zo kunnen ze enigszins onafhankelijk werken. Enige tijd geleden is de politie opgetreden tegen de agencies. Mensen van buiten de EU mogen niet in de seksbizz werken. Toch blijven de vrouwen op een toeristenvisum komen. Wanneer ze gepakt worden, worden ze gedeporteerd en mogen ze twee jaar het land niet meer in.

TADA

We brengen twee bezoeken aan Tada, dat is een soort huiskamerproject voor prostituees. In een kelder worden we ontvangen in een lawaaierige setting. Er zijn een paar mannelijke sekswerkers en een vrouw met een kindje. Deze organisatie heeft voortdurend geldproblemen. Ze moeten meestal met vrijwilligers werken. De medewerkers werken freelance voor andere projecten, bijvoorbeeld voor straatkinderen. Er werken twee mensen, vier dagen per week. Een mannelijke sekswerker spreekt Engels en vertelt over de werkomstandigheden van vrouwen en mannen. Hij doet vrijwilligerswerk voor Tada.  De mensen van Tada komen ook in de agencies en mogen daar met de vrouwen spreken. Met escort verdienen ze 200 zloty per uur. De prijzen lagen vijf, zes jaar geleden hoger.
Hij zegt dat hij gestopt is. Vroeger was het gemakkelijker om te werken op het CS. De politie let goed op. Als mannelijke sekswerker moet je dan een goede smoezenvoorraad hebben: ik wacht op mijn vriend enz. Nu is er veel drugs, junkies zitten daar op de toiletten te spuiten.
Soms pakt de politie het geld van de vrouwen op het Centraal Station.
Een andere aanwezige vindt dat we ons teveel richten op vrouwenprostitutie. Daarop vragen we hem te vertellen wat hij zelf belangrijk vindt. Niets, want hij was gestopt.
De jongen zegt goede contacten te hebben met de pooiers en ze behulpzaam te zijn. Hij zegt dat hij ze kan bellen, als hij problemen heeft. Hij noemt het geen pooiers maar Protection. Ook hij vertelt dat alleen de oudere vrouwen geen pooiers hoeven te nemen. De jongen wordt ineens heel verlegen als hij het heeft over een heel mooie vrouwelijke prostituee. Hij gedraagt zich als een verliefde jongen. De andere jongens willen weten hoe de positie van homoseksuelen is in Nederland. Het was heel moeilijk om een gesprek te voeren. Iedereen schreeuwde door elkaar heen. 

Er komt nog een jongen binnen. Hij wilde ons geen hand geven. Volgens Pavel, de jongen die in het Engels het woord voerde, was de nieuw aangekomene een topper. De jongens hebben het over hun baas, een zekere Robert.
We gaan nog terug om wat materialen af te geven. Wanneer we aankomen is het nog dicht maar de jongens staan al voor de deur. Ze gedragen zich uitdagend. Maar niemand reageert op ze. Uiteindelijk komt een zekere Eva eraan. Zij is net terug van vakantie en wil rustig met de jongens spreken. We vertrekken.

NB: Voor de informatie over prostitutie hebben we verschillende bronnen gebruikt. De informatie die we van de ene organisatie kregen, werd bevestigd door de andere. Dit betreft ook de rol van de politie, de maffia en de protectors in het geheel. 

Information in English about Polish law: click here