2001. Net als andere toeristen loop ik 's nachts in Patpong, de rosse buurt van Bangkok, over de markt waar je horloges, kleren en snuisterijen kunt kopen.De Go go bars bevinden zich pal tegenover de kraampjes. Ik zie vrouwen aan de bar zitten. Een paaldanseres is aan het werk. Mannen proberen voorbijgangers de bars in te lokken.
Was daar nu begin jaren tachtig alle drukte om? In 1982 was ik aanwezig op een conferentie van verschillende organisaties met als doel sekstoerisme- toen een nieuw fenomeen - aan te pakken. In die periode  hadden mannelijke toeristen namelijk de Go go bars en andere vormen van de Thaise prostitutie ontdekt.
 "Prostitutie zoals die in Nederland wordt bedreven door de vele Jeannettes, Suzy's en Carlo's is een heel acceptabele bedrijfstak, vooral als ze door vakmensen met liefde wordt beoefend... Maar wie naar Azië gaat om daar klaar te komen, krijgt zijn gerief dankzij de noodsituatie van machteloze mensen. Dat is smeerlapperij.', schreef Han van der Horst in de Volkskrant van 28 januari dat jaar, naar aanleiding van deze conferentie. Destijds protesteerden feministen op Schiphol om toeristen naar Thailand erop te attenderen dat ze Thaise vrouwen uitbuitten.

Het is geen toeval dat Bangkok in de jaren tachtig een bestemming van sekstoeristen is geworden. De wijk Patpong diende ter vermaak van Amerikaanse soldaten die in Vietnam vochten. In de jaren zestig en zeventig gingen Thaise vrouwen voor deze "Farangs", de buitenlanders werken. Er was ook al prostitutie in Thailand voor militairen tijdens WO II en de Koreaanse oorlog. In 1946 is de rosse buurt opgekocht door Poon Pat. Zijn zoon Udong Patpongse werd daarna eigenaar van het hele kwartier. Het Amerikaanse leger had tijdens de Vietnam oorlog de supervisie over de uitbouw van het vermaak op zich genomen, omdat ze  in Vietnam niet terecht konden. Daar waren in 1975 de bordelen gesloten en de prostituees waren volgens goed communistisch gebruik naar rehabilitatiecentra gestuurd.
Na het einde van de Vietnam oorlog vertrokken de Amerikanen die voor hun Rest and Recreation op verlof naar Thailand gingen, definitief  naar de Verenigde Staten. De Go go bars bleven bestaan maar de klandizie was er niet meer. Met de Amerikanen verdween ook de werkgelegenheid in de entertainmentindustrie. Dat was tijdelijk. De sekstoeristen gaven er een nieuwe bestemming aan. Veel buitenlanders, waaronder Belgische Bob exploiteerden er bars. Officieel mocht maar vijftig procent in handen zijn van buitenlanders, maar dat werd omzeild door Thaise stromannen aan te stellen.
In Patpong waren  de bars in handen van Duitsers, Engelsen en Japanners. Thaise vrouwen konden in Patpong hooguit mamasan (een soort gastvrouw) worden. Voor Thaise vrouwen waren de investeringen te hoog. Taxichauffeurs hadden afspraken met bars. Ook op dit gebied profiteerden alleen mannen; het beroep van taxichauffeur zou te gevaarlijk zijn voor vrouwen. 
Prostituees die geen Engels spraken moesten hun klanten zoeken in de Thaise bordelen elders in de stad, waar geen buitenlanders kwamen. Overigens richtte slechts een minderheid onder de  Thaise prostituees  zich destijds op de markt voor Amerikaanse militairen, zo'n vijf procent . De meerderheid bediende de binnenlandse markt in kapsalons, karaoke bars en dergelijke.

In die tijd werden er speciale seksreizen naar Thailand georganiseerd. De reisorganisatie Neckermann bijvoorbeeld bood hotels aan waar 'vrijgezellen' konden verblijven. Het seksblad Chick organiseerde ook reizen naar Thailand voor mensen die meer willen dan hotel met ontbijt. In Engeland richtten de feministische activistes hun pijlen op Stagtours uit Norwich.
 Er gingen veel meer mannelijke toeristen naar Thailand dan vrouwelijke. In Bangkok was een op de drie toeristen vrouw.
Waar de feministen destijds terecht tegen te hoop liepen was de mythe van de beschikbaarheid en de slaafsheid van Thaise vrouwen. In een Duitse Penthouse (7-81) beweerde een zegsman dat: 'Thaise meisjes vanaf hun dertiende legaal met iedereen naar bed mogen. Als echtgenotes zouden ze een en al dankbaarheid zijn en hun echtgenoot vereren.' Anno nu prijst men ze subtieler aan: "Ze hebben niet zo vaak hoofdpijn als Nederlandse vrouwen en blijven slank als ze ouder worden." Thailand had de naam het land te zijn waar 'alles'  kon en mocht. Zo was het ook het decor voor de Emmanuella films.
De onderzoekers Alide Roerink en Nelleke van der Vleuten, medeoprichters van het SAV (Stichting Actie tegen Vrouwenhandel)  reisden naar Thailand en constateerden dat veel Thaise vrouwen deze onderdanige rol speelden om de klanten maar te vriend te houden. Ze boden hen de zogeheten 'girlfriend experience', dat wil zeggen ze presenteerden zich als betaalde gezelschapsdame. De minachting die deze mannen vaak ten toon spreidden tegenover deze 'vriendinnen' komt ruimschoots aan de orde in hun boekje. In de badplaats Pattaya konden mannelijke toeristen zich tooien met T-shirts met de tekst: I love you more than I can pay.

Zoals altijd als het gaat om prostitutie komt men met wilde schattingen van  aantallen prostituees in Thailand. Zo werken er volgens het Instituut voor Sociale Geschiedenis  1 miljoen prostituees in Thailand. Volgens Thepanom Muangman  waren er eind jaren negentig  in heel Thailand 500.000 prostituees in  119 massagesalons, 119 schoonheidssalons, 97 nachtclubs, 248 bordelen en 394 discorestaurants. In 1999 presenteerde het Ministerie van Volksgezondheid de volgende cijfers: Thailand telt 8431 prostitutiegelegenheden met 69139 bekende prostituees, waarvan 95,5 procent vrouw is. Dat is een toename van 15% ten opzichte van 1996.  Sinds 1996 is het aantal echte bordelen verminderd: van 831 naar 634. Prostituees hebben zich sindsdien verschanst in karaokebars en andere uitgaansgelegenheden.  Een ander noemt  het getal van 220.000 sekswerkers. De krant The Nation beweerde op drie januari 2004  dat  4,4 procent van de bevolking als sekswerker actief zou zijn. Volgens weer een  andere schatting zorgen 150.000-200.000 prostituees voor een jaarlijkse omzet van 18-20 miljard dollar.
Door de tsunami in 2004 zou het aantal sekswerkers tot een half miljoen zijn gestegen.
Prostitutie droeg in 1995 45-60 miljoen baht bij aan het bruto nationaal product, dat is 14-16 procent.  Dr. Pasuk Pongphaichit, een econome die onderzoek deed naar de informele economie wist te becijferen dat de seksindustrie  vier tot vijf keer zoveel oplevert  als landbouw en meer dan drugs en wapenhandel samen. 

Soorten prostitutie in Thailand

Prostitutie vindt in Thailand plaats in de Go-go bars, de" beer bars" , karaokegelegenheden  en privé-clubs. Hoewel het verboden is, is er enige straatprostitutie in Bangkok bijvoorbeeld aan de westzijde van de Thanon Sukhumvit.  In de "beer bars" zijn de klanten meestal toeristen.
De prostitutie is er min of meer langs etnische lijnen georganiseerd. Een westerse man kan niet zonder een introductie van een vaste bezoeker naar bordelen die voor Japanners of Arabieren zijn bestemd. Voor toeristen zijn er alleen entertainment gelegenheden, geen bordelen.

Go go bars

In de Go go bars dansen de vrouwen naakt, soms op een glazen podium. De klant moet aan de bar betalen als hij haar meeneemt. Dat bedrag wordt gepresenteerd als een soort boete. De meisjes lopen rond en zitten aan tafeltjes. Wanneer een klant een vrouw meeneemt moet hij de baas van de bar voor haar afwezigheid betalen. De vrouwen in de Go go bars krijgen een maandsalaris en een kleine commissie op de drankjes die ze de klanten weten te ontfutselen. De vrouwen zijn verplicht een bepaald aantal  te zoeken die ze mee uitnemen, en daarvoor aan de baas moeten betalen. Lukt een vrouw dat niet, dan wordt er een bedrag op haar salaris in mindering gebracht of ze wordt ontslagen, het bedrijfsbeleid van  bepaalde bars in Pattaya. Daar moeten ze vijf vaste klanten per maand organiseren. Als de sekswerkers geen klant hebben, slapen ze op straat.
Ze krijgen slechts twee tot drie dagen vrij per maand. Wanneer ze een dag extra verzuimen, moeten ze een boete betalen. Ook als ze niet naar de verplichte medische controle gaan, wordt dat op hun salaris in mindering gebracht.

De vele buitenlandse bareigenaren laten het dagelijks management meestal over aan de mamasans. Het is belangrijk om bij de mamasan in de gratie te komen omdat dat kleine privileges oplevert en daardoor de werkplek is gegarandeerd.

Massagesalons

Massagesalons: vrouwen zitten daar achter glas op een tribune. Dit heet wel het visglas. De klant krijgt er anderhalf uur de tijd voor alles. Het is wel gebruikelijk dat de klant een fooi geeft.

Privé-clubs

In de privé-clubs komen vooral rijke klanten. Westerlingen zijn meestal de eigenaar, hoewel ze officieel niet meer dan een aandeel van 49 procent mogen hebben. In sommige bars mogen freelancers werken.
 
De meisjes in de entertainment industrie hebben geen rechten.  Ze krijgen  geen minimumloon, er is  geen maximum aantal uren dat ze mogen werken, ze hebben geen recht op vakantie, op ziekteverlof en op een veilige werkomgeving. Ze zijn verplicht zoveel mogelijk klanten te nemen, soms vijf  tot tien per dag. Ze moeten ook veel afdrachten doen en niet in de laatste plaats aan de politie.  In de bordelen zijn ze nog minder vrij dan in de Go go bars.

In Thailand bestaat er een indrukwekkende zusterorganisatie van ons: Empower. Zij heeft  negen centra in vier Thaise provincies. Daar kunnen sekswerkers uiteenlopende vaardigheden opdoen  en maar ook een cursus volgen over arbeidsrecht, toerisme en gezondheid op het werk. Zo wordt er in een koffiehuis een training gegeven in het opzetten van een eigen bedrijfje. Ze bestaan al twintig jaar en hebben in die tijd meer dan 30.000 sekswerkers een opleiding  bezorgd. 

Empower beschikt ook over  een bibliotheek. Ze maken deel uit van het Mekong netwerk. Ze organiseren driedaagse scholingen in een vakantie- achtige setting. Dat is moeilijk te organiseren want sekswerkers hebben meestal maar een of twee dagen vrij per week en krijgen boetes wanneer ze niet op hun werk verschijnen.
In Chang Mai runnen de dames van Empower een bar met 'modelwerkomstandigheden': de Can Do Bar. Ook organiseren ze theatershows met een soort komische versie van Thai boksen; iemand wordt 'knock out' geslagen door een (lucht) kus. Dit spektakel wordt de Olympics genoemd. Vlak na de Tsunami in 2004 hielpen sekswerkers jongeren uit de getroffen dorpen hun familieleden terug te vinden.
http://empowerfoundation.org

Sinds  de jaren vijftig  heeft Thailand gekozen voor industrialisatie. Het kapitaal hiervoor zou uit de landbouw moeten komen door de overschotten op de internationale markt te verkopen. Dit geld werd in de steden geïnvesteerd en in de infrastructuur om de goederen van de plaats van productie naar de internationale markt te verschepen. Om de internationale concurrentie de baas te  blijven moesten de prijzen van de grondstoffen laag worden gehouden. Dit bereikte men door niets te investeren in het platteland. In de jaren zeventig liep dit systeem echter spaak, de productie van grondstoffen kon niet worden opgevoerd zonder herstructurering van de primaire sector. Door heel veel goedkope arbeid in te zetten, slaagde men erin de productie voor de internationale markt op peil te brengen. Deze politiek had tot gevolg dat terwijl er een middenklasse in de steden ontstond, het platteland steeds meer de thuisbasis werd voor onderbetaalde arbeiders.
De productie voor de internationale markt moest steeds grootschaliger worden. Men vond dat kleinschalige arbeid van vrouwen vervangen moest worden door grootschalige productie door mannen. Dit betekende dat de kleinschalige rijstcultuur waarin  mannen en vrouwen evenveel bijdroegen, verstoord werd. Deze traditie gaat terug tot feodale tijden waarin de vrouw het werk van de man overnam wanneer hij voor de adel moest werken of een tijdje het klooster inging.
Dit had tot gevolg dat vrouwen geen werk meer hadden op het platteland. Ze trokken naar de stad waar ze vooral in de seksindustrie terecht kwamen of naar het  buitenland.
In de jaren zeventig trokken veel Thaise mensen naar de OPEC landen. Daarna vertrok men naar de Aziatische landen waar de economie groeide: Taiwan, Singapore en Maleisië. Nog later kwam Europa als bestemming in beeld.

Vrouwenhandel in en naar Thailand

Een wet uit 1982 verbood het meisjes uit Thailand weg te halen voor prostitutie. In 1985 werd bepaald dat jonge vrouwen ( beneden 36 jaar en met onvoldoende financiële mid¬delen) bij een paspoortaanvraag moesten worden 'gescreend'. Vrouwen waarvan werd vermoed dat ze als prostituee werkten of zouden kunnen gaan werken in het buitenland, kregen dit document niet. De overheid meende door een der¬gelijk uitreisverbod van prostituees, het negatieve imago van Thailand als land van prostitutie en sekstoerisme te kunnen verbeteren. 
 
Halverwege de jaren tachtig neemt het aantal Thaise vrouwen dat in Europa gaat werken af. Onder invloed van het sekstoerisme  uit Japan, is de Japanse connectie ontwikkeld. Japan is nu het belangrijkste ontvangende land voor vrouwen uit Thailand. Men schatte dat in 94 50.000-40.000 Thaise vrouwen in de Japanse seksbis werken. Veel Thaise vrouwen zijn naar Japan gelokt, waar ze in de door de yakuza (Japanse mafia) beheerste bordelen moesten werken. Op het Asia Pacific Forum over vrouwenhandel vertelde  Vitit Muntarbhorn  dat Thaise vrouwen zelfs in een koffer Japan werden binnengesmokkeld. In 2006 speelde er een geruchtmakende zaak. Een Thaise vrouw, die jarenlang in een Japanse gevangenis had gezeten, spande een civiele zaak aan tegen haar handelaren. Zij had namelijk alleen kunnen ontsnappen door de Thaise mamasan te vermoorden.  In 1995 publiceerde een andere  vrouw haar verhaal: Onmiddellijk nadat ze in het koude Japan was aangekomen kreeg ze te horen dat ze een enorme schuld had. Om die af te lossen moest ze klanten nemen die vooraf voor haar hadden betaald. Ze zag dat leden van de Yakuza haar landgenoten met een mes bedreigden en ze dwongen tot orale seks. Ook moest ze toestaan dat een maffioso op haar gezicht urineerde. De Yakuza werd ingeschakeld om weggelopen vrouwen te traceren.
Thaise vrouwen gaan ook naar Australië, Nieuw Zeeland, De Verenigde Staten, Canada en Zuid-Afrika.

Thailand is volgens de International Labour Organisation (ILO ) nog steeds een draaischijf van mensenhandel.  Vrouwen uit Laos, Birma en Zuid China gaan via Thailand naar Taiwan, Hong Kong, Maleisië en Japan. Tien jaar geleden werden de vrouwen vooral door hun familie verkocht. Nu is dat maar een klein percentage. De meesten weten nu wel wat voor werk ze gaan doen, maar dat neemt niet weg dat ze slachtoffer kunnen worden van ernstige uitbuiting. In Thailand vormen nu de Birmese vrouwen de grootste groep migranten. Vrouwen van onder de 25 uit Birma mogen niet alleen reizen. In Birma kunnen personen die jonger zijn dan dertig geen paspoort aanvragen. Deze vrouwen worden uit de bordelen gehaald door mensen die zich redders noemen en naar het dictatoriale Birma teruggestuurd. Op 12 mei 2003 stelden 64 Birmese vrouwen met Empower  een verklaring op over hun rechten: 
1. Vrouwenhandel en prostitutie van minderjarigen moeten worden bestreden.
2. Methoden om mensenhandel te bestrijden moeten worden herzien zodat ze niet de rechten van werkers aantasten maar wel de echte slachtoffers ondersteuning bieden.
3. Ook de rechten van volwassen slachtoffers van mensenhandel moeten worden gerespecteerd. Wij willen erkenning van ons werk en compensatie zodat we, nadat we gered zijn, er in financieel opzicht er niet slechter op worden.
4. Alle vrouwen die in te maken krijgen met handelaren en mensenhandelbestrijders moeten een adequate schadevergoeding, asiel of een verblijfsvergunning krijgen met het recht om te gaan werken
5. Het belangrijkste doel in het vervolgen van mensenhandelaren moet het ondersteunen van de slachtoffers en kinderen zijn.
6. U moet begrijpen dat alle vrouwen die geen reisdocumenten kunnen krijgen een agent nodig hebben om te kunnen migreren. Mensenhandelbestrijders moeten werken aan de mensenrechtensituatie in Birma zodat vrouwen onafhankelijk kunnen reizen en hun strijd steunen voor betere werkomstandigheden in alle bedrijfstakken.
7. De vrouwen die in de entertainmentindustrie werken hebben hun eigen methoden om vrouwen te helpen die verhandeld zijn, gedwongen in de prostitutie werken en minderjarig zijn. Men zal moeten inzien dat wij ook mensenhandelbestrijders zijn en dat we aan mensenrechten werken. Wij hebben veel meer vrouwen en kinderen geholpen dan de erkende anti-mensenhandelorganisaties. Maar in plaats van ons  werk te erkennen worden er 'reddings-  en repatriëringoperaties op ons losgelaten. Cynisch voegden de dames er aan toe dat mensenhandelaren zich van dezelfde methoden bedienen als anti-mensenhandelaren: deporteren naar een land waar hun mensenrechten worden geschonden.

Kinderprostitutie

Kinderen van  beneden de 15 jaar  mochten krachtens de wet uit 1960 niet in de prostitutie werken. Later is onder druk van feministen die leeftijd tot achttien omhooggetrokken. Tegenwoordig heeft Thailand hele strenge wetgeving tegen kinderprostitutie. Dat jonge kinderen toch nog in de Thaise seksindustrie werken, is ongetwijfeld waar. Hoewel ik het zelf nooit heb gezien, zitten ze in Bangkok voor het beroemde paleis klaar om opgepikt te worden. Maar over de omvang ervan is weinig zinnigs te zeggen. Zo beweert het Katholiek Nieuwsblad in hun nummer van 2 maart 2001 dat er in Thailand 200 tot 300.000 kindprostituees zijn. En op de website van ADRA staat dat  800.000 Thaise prostituees nog geen 18 jaar zijn. En daarvan zouden er nog eens 200.000 jonger dan 12 zijn.
Volgens een VN rapport, geciteerd op de site van ECPAT is 31 procent van de personen die van het platteland naar de stad verhuizen, kind.
Ecpat: 'De schattingen over aantallen kindprostituees verschilt. Volgens het Ministerie van Volksgezondheid zijn het er 50.000 en volgens Centre for Protection of Children's Rights 800.000.

In de loop van de jaren tachtig kwamen de  vrouwen die op Schiphol protesteerden erachter dat Thaise vrouwen niet alleen in Thailand maar ook in de Nederlandse seksindustrie werden uitgebuit. De activisten verlegden hun terrein van Schiphol naar de bordelen en richtten SAV op, Stichting Actie tegen Vrouwenhandel, de voorloper van de Stichting tegen Vrouwenhandel die op haar beurt weer de voorloper is van Comensha.
In 1987 kreeg de Stichting tegen Vrouwenhandel subsidie. Alle betrokkenen bij de stichting en anderen, inclusief de eerder genoemde verontwaardigde journalist Han van der Horst waren tot het inzicht gekomen dat prostitutie niet per definitie uitbuiting is en dat ook Thaise vrouwen erkenning van hun werk in de entertainmentindustrie verdienden. Maar dat  uitbuiting en vrouwenhandel bestreden moesten worden, daarover bestond consensus. En dat dit aan de hand was, stond buiten kijf.

De Duitse connectie

De meeste Thaise vrouwen kwamen toen via Duitsland naar Nederland. Aangezien Duitsland geen visumplicht had voor Thaise vrouwen, vervulde dat land toen de functie van 'overslaghaven' . Meisjes voor Duitse prostitutie werden door Thaise agenten van huwelijksbureaus aangeworven. Wanneer dat teveel in de gaten liep van de politie, werden ze doorverkocht. Zo kon het gebeuren dat uit één Thais dorp met slechts vijftig huishoudens twintig vrouwen in Duitsland werkten. Enkele van die twintig vrouwen waren door hun ouders overgehaald om van hun Thaise echtgenoot te scheiden en met een Duitser te trouwen om de familie te kunnen onderhouden.
De vrouwenhandel kwam eigenlijk pas voor het eerst in de belangstelling te staan in 1976 naar aanleiding van het bezoek van Prapote Raekharuchi, Secretaris Generaal van departement van sociaal Welzijn in Bangkok aan Duitsland om daar persoonlijk de doofstomme Bai Sai Lo op te halen, wier verdwijning in de pers in Bangkok veel stof had doen opwaaien. Zij was in 1976 bij haar arme familie weggelopen om bij andere doofstommen te gaan wonen. Ze trouwde met Duitser, werd tot prostitutie gedwongen en wist te ontsnappen.
 De Thaise vrouwen die in de Nederlandse clubs aan het werk werden gezet kwamen ook vaak via Duitsland.
Aan het eind van de jaren tachtig kwamen verhalen aan het licht over Thaise vrouwen die onder doodsbedreiging in Nederland in de prostitutie moesten werken, van wie de paspoorten werden afgepakt en die amper te eten kregen. Tijdens een van de rechtszaken (1991) bleek dat de desbetreffende  vrouwen het hadden overleefd door rijst in de champagne-emmers van het bordeel te koken. Meestal werden ze direct door bordeelhouders geronseld, die zelf naar Thailand gingen, of door mannen die hun liefde en trouw beloofden en ze in Nederland in een club parkeerden.
Dat overkwam bijvoorbeeld S. in februari 1990. Ik werkte in die periode voor de Stichting Tegen Vrouwenhandel en begeleidde een slachtoffer dat onder politiebescherming naar de rechtbank moest komen. Aangezien er al veel zware jongens waren gesignaleerd, namen we veiligheidshalve de achteringang van de rechtbank.  De klant die het slachtoffer had gered  en met wie ze was gaan samenwonen  was met een vuurwapen bedreigd en zijn inboedel was kort en klein geslagen. Haar lotgenoten die ook door Nederlandse klanten waren gered, hadden het laten afweten. Maar zij was vastbesloten om ' to make talk',  zoals ze het zelf noemde. De zaak viel echter moeilijk te bewijzen en de verdachten gingen vrijuit. Inmiddels is de hoofdverdachte door een natuurlijke oorzaak aan de verkeerde kant  van het gras beland.
Een deel van deze vrouwen wist dat ze in de prostitutie zou  komen, maar  wist niet dat ze zwaar zouden worden uitgebuit.
Dat was bijvoorbeeld het geval met M. Zij ontmoette in Thailand, in een  bar waar zij werkte 1992 een landgenoot (R) die met een Zwitser was getrouwd. Zij haalden haar over met hen mee te gaan op vakantie naar Nederland. Zij vertelde: "Eerst zaten we in een hotel. Later gingen we naar een appartement in het centrum van die stad in Nederland. We liepen door de stad en we zagen dat er een kamer te huur was. R. stelde voor om achter het raam te gaan werken. Ik besloot het ook te doen. Wij werkten een paar dagen per week, 's avonds.
De man en de vrouw kwamen om de beurt ieder uur geld ophalen. "Ik moest alles afdragen, ook mijn paspoort. Ik moest veel geld verdienen. Als ik naar de politie zou gaan, zou hij mijn paspoort vernietigen. Ik kreeg 50 gulden om eten en condooms te kopen. Mijn kleding moest ik zelf betalen. Gelukkig hebben ze een keer de sleutels in de deur laten zitten zodat ik kon ontsnappen."

Uit Research for Sexwork, no. 5
Collateral Damage, Thailand (GAATW)
National Post: 28 november 03.
Website alexander de graaf
Website stop aids now
Inter Press Service, februari 21,03
Latza, Berit, Sextourismus in Suedostasien, Frankfurt am Main, 1987

Lipka, Susanne, Das kaufliche Gluck in Sudostasien, Heirathandel und Sextourismus, Munster, 1985

International Workshop International Migration and traffic in women in Changmai, 17-21 oktober 1994  

Roerink, Alide, Vleuten, Nelleke van der, Handel in illusies, Prostitutietoerisme in Thailand, Nijmegen, 1988

Thai development, second quarter, 1986, volume, 4, no 1
Parisot.
Kyodo 20-5-99

The Nation 30-3-00
Summary of a Thai woman's personal story "Once in My Life," Our Lives Our Stories (Bangkok, Thailand: Foundation of Women, 1995, pp12-42)
VK, 26 jan 96
CNN tekst, 15 aug 1995
ZEB
(Geciteerd in Matichon, October, 18, 1980)
Bangkok POst, aug. 29, 84:
Nieuwsbrief VH, Onderzoek Nelleke, 91, jaargang 5
Stol
International Workshop International Migration and traffic in women in Changmai, 17-21 oktober 1994
Reuters 18-6-98
Reuters 28-6-98
Reuters 19-8-98
Bangkok Post 10-5-00
Reuters 4-5-00
Bangkok Post 11-5-00
AP 16-5-00
AP 25-5-00
AP 10-5-00
AP 4-5-00
AP 16-5-00
AP 5-5-00
Reuters 5-5-00
AFP 24-5-00
NRC 7-9-01

TV 2, 3 april 1996.Human Rights School 21-6-00
Gesprek met Da en Tip, van Empower (1991) Enloe, Cynthia, Bananas, Beaches & Bases, Making feminist sense of international politics, Londen, 1989VK, 21 mei 1992
fiz, gekauftes ungluchk
Stol, Albert, Charter naar Bangkok, Sextoerisme, Thailand en de Derde Wereld, Rotterdam, 1980.Drentse Courant 29-8-98
Documentaire, duitsland 3, thailand, 20 juni 1993
Uit: voices of Thai women, Bangkok, issue 13, april 1996, Women's Global Network for Reproductive Rights, juli-december 1996.
The Nation, Bangkok, 8-8-00
VK (Volkskrant), 8 juni 92

fiz, gekauftes ungluck
Bangkok Post, 7 octber 1987
De Gelderlander, 29 maart 91
1 mrt. BBC World Service
Nieuwsbrief VH, 1990, no. 3
Bangkok Post, maart 23 1989
Nieuwsbrief, Vrouwenhandel, 1990 nr. 3
Thai development, second quarter, vol 4. nr. 1
Het Nieuwe Land, 14-07-93
World WIde Whorenews, 88-2Trouw, 31-01-94
Bangkok Post 6-9-00
Nieuwsbrief, 1990, nr. 3 artikel Chris de Stoop.